Menu

Co kryje się za oknami Ruskiej 46?

Pracownie, galerie, społeczne inicjatywy i ludzie, którzy każdego dnia tworzą to wyjątkowe miejsce. Rafał Skwarek zajrzał za kulisy podwórka, poznając jego mieszkańców i odkrywając historie, które na co dzień łatwo przeoczyć. Tak powstał fotograficzny portret miejsca, w którym wiele światów spotyka się pod jednym adresem.

Współczesna sztuka coraz częściej wychodzi poza przestrzenie galerii i muzeów, szukając kontaktu z konkretnymi miejscami oraz społecznościami. Staje się narzędziem rozmowy, wzajemnego poznania, wspólnego spędzania czasu i budowania relacji. Rezydencja Rafała Skwarka na Ruskiej 46 jest przykładem projektu, który powstał z uważnego przyjrzenia się miejscu oraz odpowiedzi na realną potrzebę jego społeczności. Dopiero w kolejnym etapie, poprzez współpracę z lokalnym artystą, ta potrzeba przekształciła się we wspólnie tworzoną opowieść o ludziach, pracowniach i codzienności podwórka. Punktem wyjścia dla realizacji Okna na podwórze była potrzeba większej integracji społeczności, która od lat działa w obrębie jednej przestrzeni, a jednocześnie tworzą ją bardzo różne środowiska, inicjatywy, pracownie i indywidualne historie. Ruska 46 to wyjątkowe miejsce pełne korytarzy, ukrytych przejść i przestrzeni, w których funkcjonują artyści, galerie, organizacje społeczne oraz niezależne podmioty kultury. Choć każdego dnia odbywa się tu wiele działań, duża część tej aktywności pozostaje niewidoczna dla osób z zewnątrz, odwiedzających podwórko, a czasem również dla samych osób, które współtworzą tę społeczność. Projekt Rafała Skwarka stał się próbą zatrzymania się przy tych niewidocznych historiach i stworzenia wspólnej opowieści o miejscu budowanym przez inspirujących ludzi. 

Realizacja rozwijała się równolegle z rezydencją Marijonasa Verbela, tworząc dwa uzupełniające się modele pracy ze społecznością. O ile Verbel zaprosił mieszkańców podwórka do wspólnego tworzenia wielkoformatowej instalacji, Rafał Skwarek skupił się na uważnym przyjrzeniu się ludziom, miejscom i codziennym relacjom, które budują to wyjątkowe środowisko. Oba projekty zostały zaprezentowane podczas Święta Podwórka. Wystawa Okna na podwórze w klubokawiarni Recepcja zgromadziła osoby, które wcześniej współtworzyły projekt.  

Centralnym elementem procesu były spotkania z osobami współtworzącymi społeczność Ruskiej 46. Artysta odwiedzał galerie, fundacje, organizacje społeczne i pracownie artystyczne, prowadząc rozmowy oraz wykonując fotografie portretowe i dokumentacyjne. Równolegle pracował z archiwaliami oraz historycznymi planami architektonicznymi, zestawiając współczesne portrety z materialną historią miejsca. Perspektywa przyjęta przez Rafała Skwarka przypomina filmowy zabieg znany z kina Alfreda Hitchcocka. Obserwowanie życia przez okna. Aparat fotograficzny staje się narzędziem uważnego patrzenia, zapraszając odbiorców do spojrzenia na społeczność z bliska, z pozycji życzliwego obserwatora.

Rezydencja od początku rozwijana była we współpracy z GUA Collective, którego członkinie aktywnie uczestniczyły zarówno w przygotowaniu koncepcji merytorycznej odpowiadającej na potrzeby społeczności, jak i kolejnych etapach realizacji projektu artystycznego. Wspólnie z przedstawicielami społeczności wypracowano założenia projektu oraz wybrano artystę, którego praktyka oparta na fotografii dokumentalnej i pracy z lokalnymi historiami najlepiej odpowiadała potrzebom miejsca. Bliska współpraca z GUA Collective umożliwiła stworzenie procesu opartego na zaufaniu, otwartości i rzeczywistym współuczestnictwie. Efektem rezydencji stał się fotograficzny mikrokosmos Ruskiej 46, który umieszczono na archiwalnej mapie podwórka. Skwarek stworzył mozaikę obrazów ukazujących różnorodność środowiska oraz sieć relacji, które nadają podwórku jego wyjątkowy charakter. Projekt odsłania zarówno portrety osób jak i wykorzystuje przestrzenie zwykle niedostępne dla odwiedzających. Oprócz ekspozycji w Recepcji artysta pozostawił społeczności wspomniane wcześniej niewielkie fotograficzne instalacje umieszczone w różnych punktach podwórka. Stały się one trwałymi śladami rezydencji i symbolicznym gestem przekazania efektów wspólnej pracy osobom, które współtworzyły cały proces. Dzięki temu powstał wielowymiarowy obraz miejsc publicznych i prywatnych. 

Kulminacją projektu było wspólne świętowanie podczas Święta Podwórka. Wernisaż wystawy zgromadził grono uczestników projektu, przedstawicieli organizacji i pracowni oraz mieszkańców odwiedzających Ruską 46. Wspólne śniadanie i spotkanie wokół wystawy stały się naturalnym domknięciem procesu. Okna na podwórze pokazują, że sztuka partycypacyjna może stać się narzędziem budowania wspólnoty, a społeczne zaangażowanie artysty może realnie wpływać na zawiązywanie relacji międzyludzkich.  

Paulina Brelińska-Garsztka


WIK jest partnerem międzynarodowej platformy Magic Carpets współfinansowanej przez program Unii Europejskiej „Kreatywna Europa”, zrzeszającej kilkanaście organizacji kulturalnych. 

Aktualności / AIR Wro

Czym jest dla nas dom?

Czy można czuć się u siebie w więcej niż jednym miejscu? I co zostaje z nami, kiedy zmieniamy kraj, język i otoczenie? To pytania, które przez ostatnie tygodnie towarzyszyły francuskiej artystce Marilyne Grimmer podczas jej rezydencji we Wrocławiu.

Zobacz wszystkie aktualności
Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera, jeżeli chcesz wiedzieć o nadchodzących wydarzeniach we Wrocławskim Instytucie Kultury!