Podsumowanie roku 2025: KOMPETENCJE I BADANIA

W dynamicznym polu kultury kompetencje nie są zbiorem stałych umiejętności, lecz długofalowym procesem uważności, uczenia się i adaptacji. Dlatego jednym z kluczowych filarów działań Wrocławskiego Instytutu Kultury pozostaje rozwijanie kompetencji w oparciu o faktyczne potrzeby, doświadczenia i wyzwania osób pracujących w sektorze. Realizowane przez nas programy edukacyjne, projekty partnerskie i inicjatywy badawcze koncentrowały się na wzmacnianiu sprawczości, budowaniu sieci współpracy oraz pogłębianiu refleksji nad warunkami funkcjonowania kultury w nieustannie zmieniającej się rzeczywistości społecznej.

Uczenie się środowiska

Trzonem kompetencyjnego obszaru naszej działalności pozostawały Praktyki Kultury. Kontynuowaliśmy formułę opartą na idei samouczenia się środowiska, wymianie doświadczeń i spotkaniach osób z Wrocławia i regionu o różnorodnym zapleczu zawodowym, instytucjonalnym i społecznym. Łączyliśmy praktykę z namysłem, działania edukacyjne z badaniami oraz lokalne doświadczenia z szerszym kontekstem, również międzynarodowym. Za nami rok intensywnej pracy procesowej: rozwijania formatów, testowania nowych ścieżek i budowania trwałych relacji.

Do prowadzenia warsztatów kompetencyjnych zapraszaliśmy specjalistki i specjalistów z różnych środowisk. Rozmawialiśmy m.in. o fundraisingu i nowych formach mecenatu, działaniach na styku kultury i biznesu, języku, a także o umiejętnościach komunikacyjnych, autoprezentacji oraz zarządzaniu czasem i konfliktami. Każde spotkanie było nie tylko okazją do zdobywania wiedzy, lecz przede wszystkim przestrzenią wspólnego poszukiwania rozwiązań, które można od razu zastosować w codziennej praktyce zawodowej.

Na przestrzeni roku wspólnie z kulturoznawczynią i trenerką Anną Urbańczyk przyglądaliśmy się asertywności osób pracujących w sektorze kultury, a z kuratorką, animatorką i edukatorką Magdaleną Kreis – tematowi ich autoprezentacji. Zgłębialiśmy również zagadnienia finansów i współpracy międzysektorowej: z animatorką i menadżerką Marią Ziębą rozmawialiśmy o fundraisingu, natomiast z Klaudią Woźniak, liderką programu CSR Google.org, poznawaliśmy dobre praktyki współpracy kultury i biznesu. Podczas spotkania z Justyną Mańkowską-Kaczmarek – ekspertką dostępności kultury dla osób o różnych potrzebach – zastanawialiśmy się także, jak odpowiedzialnie i wrażliwie komunikować trudne treści.

Uzupełnieniem warsztatów był podcasty „Praktyki Kultury. Rozmowy” – format, który z roku na rok staje się coraz ważniejszym archiwum doświadczeń osób eksperckich działających w kulturze i na jej obrzeżach. W 2025 roku zrealizowaliśmy osiem nowych odcinków, a łącznie na kanałach Spotify i YouTube dostępnych jest piętnaście rozmów prowadzonych przez Ankę Bieliz i Romanę Pomianowską.

Nowym i znaczącym elementem programu Praktyk był kurs liderski. Zaproponowaliśmy ścieżkę skierowaną do osób kierujących zespołami, projektami i procesami w instytucjach kultury, organizacjach pozarządowych, samorządzie i trzecim sektorze. Zrealizowaliśmy letni cykl warsztatów poświęcony m.in. pracy nad wizją, misją i strategią, komunikacji zespołowej oraz kulturze organizacyjnej. Wzięły w nich udział osoby dyrektorskie i kierownicze z wrocławskich instytucji, organizacji pozarządowych, prywatnych inicjatyw kulturalnych. Kontynuacją cyklu spotkań warsztatowych, które poprowadzili Jarosław Klaś, Agnieszka Szymerowska, Magdalena Ślazyk-Sobol i Carolina Pietyra, są spotkania w formule mastermind, stwarzające przestrzeń dla uczestników i uczestniczek do wzajemnego wsparcia i dzielenia się doświadczeniami. Kurs liderski był dla nas ważnym krokiem w stronę systemowego wzmacniania osób, od których decyzji i stylu pracy w dużej mierze zależy kondycja zespołów i instytucji kultury.

Integralną częścią Praktyk Kultury pozostały wizyty „od zaplecza”, dające unikalną możliwość zajrzenia za kulisy miejsc współtworzących lokalny ekosystem kultury i bezpośredniego spotkania z pracującymi tam osobami. Odwiedziliśmy POBO Community Spot, prowadzony przez Stowarzyszenie NOMADA, gdzie rozmawialiśmy o sojusznictwie i międzykulturowości, Krupa Art Gallery, w której poznawaliśmy specyfikę prywatnych instytucji sztuki, oraz Dolnośląską Bibliotekę Publiczną im. Tadeusza Mikulskiego, gdzie przyglądaliśmy się zagadnieniom współprac międzynarodowych.

W sieci współpracy

Rok 2025 był również czasem intensywnej pracy w partnerstwach i sieciach współpracy. Wiosną ogłosiliśmy nabór do dwuletniego programu Dwulatki. Szkoły Praktyk Animacyjnych, realizowanej wspólnie z Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu oraz – od tego roku – z Gdańskim Archipelagiem Kultury. Podobnie jak w latach poprzednich, czwarta edycja programu została zaprojekowana jako długofalowy proces rozwijania kompetencji w obszarze animacji i edukacji kulturowej, oparty na pracy warsztatowej, wymianie doświadczeń i uczeniu się w działaniu. Umiejętności zdobywane w pierwszym roku stanowiły przygotowanie do etapu praktycznego – realizacji projektów animacyjnych w 2026 roku.

W kwietniu współorganizowaliśmy w Barbarze debatę „Olga Boznańska. Jak zostać artystką i nie umrzeć z głodu”, realizowaną w ramach Roku Olgi Boznańskiej we współpracy Stowarzyszenia Dolnośląski Kongres Kobiet, Urzędu Miejskiego Wrocławia i Wrocławskiego Instytutu Kultury. Spotkanie było punktem wyjścia do refleksji nad historycznymi i współczesnymi warunkami twórczości kobiet oraz nad mechanizmami funkcjonowania rynku sztuki i systemu kultury.

Latem wystartowała II edycja Szkoły Sąsiedzkich Spacerów, czyli naszego autorskiego programu szkoleniowego dla początkujących przewodników i przewodniczek po Wrocławiu. Tym razem rozwijaliśmy go w formule partnerskiej, wspólnie z Centrum Kultury Nowy Pafawag oraz OPT Zamek, jeszcze szerzej rozbudowując lokalną sieć wokół edukacji miejskiej i animacji osiedlowej. Tegoroczna edycja została, pod hasłem „Fokus na Fabryczną”, osadzona na terenie dawnej zachodniej dzielnicy miasta, a jej pierwszym etapem był cykl wykładowo-spacerowy, realizowany od lipca do końca listopada przez naszych instytucjonalnych partnerów. Każdy tydzień zaczynał się od czwartkowego wykładu, który stanowił teoretyczne przygotowanie do części praktycznej – spaceru, w który ruszaliśmy w sobotę. Taki osiedlowych oprowadzań odbyło się tego lata i jesieni czternaście, dodatkowo w środku cyklu zorganizowaliśmy specjalny „spacer rowerowy” po całej dzielnicy.

Wśród przewodników i przewodniczek – co cieszy nas wyjątkowo – nie zabrakło świetnie przygotowanych absolwentek i absolwentów pierwszej edycji Szkoły Sąsiedzkich Spacerów. Już niedługo będzie można do nich dołączyć: w grudniu ogłosiliśmy nabór do drugiej części Szkoły, szkoleń przeprowadzających uczestników i uczestniczki przez całościowy proces planowania i realizacji sąsiedzkiego spaceru. Finałem będą otwarte dla publiczności spacery zaplanowane na wiosnę 2026 roku.

Jesienią dołączyliśmy także jako partner do projektu Przestrzeń dialogu – młodzież w kulturze, realizowanego przez Stowarzyszenie Edukacji Krytycznej. Dwa warsztaty poświęcone uczestnictwu młodzieży w kulturze pozwoliły wspólnie zastanowić się nad tym, jak instytucje mogą stawać się przestrzeniami otwartymi, gościnnymi i współtworzonymi z młodymi osobami.

Badania zakorzenione w praktyce

W obszarze badań rok 2025 upłynął pod znakiem intensywnej pracy w projekcie EXPECT_Art, którego celem jest rozwój krytycznej świadomości kulturowej w szkołach i społecznościach lokalnych w sześciu krajach Europy. W ramach projektu uczestniczyliśmy w kluczowych wydarzeniach międzynarodowych, w tym spotkaniach konsorcjum w Barcelonie i Budapeszcie, równolegle rozwijając działania badawcze i wdrożeniowe w Polsce. We współpracy z Uniwersytetem Wrocławskim projektowaliśmy i realizowaliśmy działania na styku badań naukowych, praktyki artystycznej oraz edukacji. Warsztaty prowadzone w szkołach w Opolu i Wrocławiu, wizyty studyjne i debaty umożliwiły testowanie nowych metod pracy z młodzieżą i nauczycielami oraz budowanie dialogu pomiędzy środowiskami edukacyjnymi, artystycznymi i badawczymi. Aktywnie uczestniczyliśmy w projektowaniu polskiego Cultural Literacy Hub oraz interaktywnej platformy wspierającej realizację projektu. Doświadczeniami płynącymi z udziału w EXPECT_Art podzieliliśmy się podczas debaty w trakcie Forum Edukacji Kulturalnej Wrocławia i Dolnego Śląska „Sztuka współpracy” – o którym więcej przeczytacie w podsumowaniu obszaru „Sieciowanie”.

Pod koniec roku zapowiedzieliśmy także II Forum Narodowego Obserwatorium Kultury, czyli ogólnopolskie spotkanie instytucji i osób związanych z badaniami kultury w Polsce, które współorganizujemy z Narodowym Centrum Kultury. Ogłoszenie wydarzenia, zaplanowanego na kwiecień 2026 roku, zostało połączone z naborem propozycji programowych oraz zaproszeniem badaczy i badaczek do wspólnego namysłu nad kondycją badań kultury w Polsce. Szczegółowy program spotkania, zbudowany w całości z nadesłanych propozycji badaczy i badaczek, ogłosimy już wkrótce.