Podsumowanie roku 2025: WSPARCIE

Za nami rok, w którym lokalne historie spotykały się z międzynarodową perspektywą, a kultura konsekwentnie wychodziła poza centrum – w miasto, sąsiedztwa i relacje. Wspieraliśmy oddolne inicjatywy mieszkańców, regionalne wydawnictwa i oczywiście artystów – zarówno tych polskich, jak i zagranicznych. Działaliśmy w przestrzeni publicznej, debatowaliśmy o problemach współczesnego świata i o tym, jak kultura może na niego wpływać. Minione dwanaście miesięcy upłynęło pod znakiem współpracy, uważności i budowania wspólnoty poprzez sztukę.

Niech żyją Mikrogranty!

Rok w Mikrograntach, programie wsparcia oddolnych inicjatyw lokalnych, rozpoczął się od (lekko odłożonego w czasie) świętowania jego okrągłych, dziesiątych urodzin. „Mieszkańcy dla mieszkańców” – tak brzmiało pierwsze hasło, które ukute zostało przeszło dekadę temu, by oddać ideę pionierskiego wtedy programu wspierającego pomysłowość sąsiadów i sąsiadek we współtworzeniu kulturalno-społecznych wydarzeń na wrocławskich osiedlach. Mechanizm stworzony w ramach przygotowań do Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016 dzisiaj jest już stałym elementem krajobrazu animacyjnego naszego miasta – dość powiedzieć, że od momentu debiutu odbyło się blisko 40 edycji programu, w których mieszkanki i mieszkańcy złożyli ponad 4200 wniosków. Z okazji urodzin mikrograntobiorcy dostali od nas nie lada prezent – od tego roku maksymalna kwota, jaką wspierana może być pojedyncza inicjatywa w prowadzonej przez Wrocławski Instytut Kultury ścieżce dla osób fizycznych i grup nieformalnych, została podwojona i wynosi teraz nie 5000, a aż 10 000 złotych.

Świętowanie świętowaniem – przyjrzyjmy się jednak bliżej temu, jak w praktyce wyglądał rok w Mikrograntach. Jakie miejskie mikrohistorie opowiadane były tym razem? Trzy nabory przeprowadzone w 2025 roku przyniosły wsparcie 47 spośród 213 zgłoszonych projektów w ścieżce pilotowanej przez Wrocławski Instytut Kultury. Po dziesiątkach konsultacji, warsztatów i spotkań informacyjnych, mieszkańcom i mieszkankom udało się zrealizować rozmaite działania poza ścisłym centrum Wrocławia. Wśród najczęściej wybieranych form działań znalazły się warsztaty rękodzielnicze, inicjatywy poświęcone komunikacji i budowaniu relacji, a także spotkania wzmacniające lokalną tożsamość i zachęcające do rekreacji w naturze.

W gronie realizujących swoje projekty pojawiło się 15 nowych liderek i liderów oraz 15 nowych grup nieformalnych, które wcześniej nie uczestniczyły w programie. Kolejny rok z rzędu do działań Mikrograntów włączaliśmy również osoby z doświadczeniem uchodźczym i/lub migranckim. We współpracy z Wrocławskim Centrum Rozwoju Społecznego oraz Przejściem Dialogu zorganizowaliśmy konsultacje dla nowych mieszkanek i mieszkańców, tłumaczone na język ukraiński, białoruski, angielski i rosyjski, a także trzy wielojęzyczne spotkania informacyjne poświęcone zasadom udziału w programie.

Europejskie, czyli lokalne

Nasz program rezydencyjny należy do najdłużej działających w Polsce – jego początki, podobnie jak początki Mikrograntów, sięgają Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. W ramach AIR Wro konsekwentnie wspieramy międzymiastową i międzynarodową wymianę artystyczną – do Wrocławia zapraszamy artystki i artystów oraz ekspertów i ekspertki z różnych stron Europy, lokalnym twórcom i twórczyniom pomagamy natomiast ruszać w inspirujące podróże.

Najbardziej wyrazistym akcentem naszych tegorocznych działań rezydencyjnych były te realizowane wspólnie z Magic Carpets – współfinansowaną przez program „Kreatywna Europa” platformą prowadzoną przez Biennale w Kownie, do której dołączyliśmy w 2022 roku. To przedsięwzięcie stworzone po to, by towarzyszyć wschodzącym talentom kuratorskim i artystycznym w rezydencjach poprzez sztukę angażującym lokalne społeczności. W czwartym roku trwania projektu kuratorka Paulina Brelińska-Garsztka zaprosiła do współpracy trzy artystki: Olgę Budzan (Polska), Marinę Pietrocolę (Włochy) oraz Mariam Giunashvili (Gruzja).

Olga Budzan w ramach cyklu warsztatów „Barbara 1965–2025” przygotowała wspólnie z grupą Wrocławianek wielkoformatową realizację tekstylną inspirowaną historią kultowego wrocławskiego baru, a dziś głównej siedziby naszej instytucji. Rezultat pracy zaprezentowany został w październiku, gdy tkanina zawisła w przestrzeni spotkań w Barbarze, co jednocześnie domknęło obchody sześć/dziesiątych urodzin klubokawiarni (o których więcej piszemy w podsumowaniu obszaru „Wydarzenia”). Z kolei Marina Pietrocola i Mariam Giunashvili, realizując dwa równoległe projekty, przyglądały się życiu mniejszości koreańskiej – zarówno w obrębie miasta, jak i na jego przedmieściach. Łącząc fotografię dokumentalną z praktykami społecznymi, przez miesiąc budowały relacje z na co dzień niewidoczną wspólnotą. Efektem stała się mapa koreańskich biznesów oraz magazyn fotograficzno-tekstowy pokazujący różnice i spotkania pomiędzy kulturą polską a koreańską.

Na finał roku gościliśmy we Wrocławiu przedstawicielki i przedstawicieli wszystkich 17 organizacji współtworzących Magic Carpets. Stało się to znakomitym pretekstem do pierwszego w historii platformy tak odważnego wejścia w tkankę miasta. A właściwie zejścia pod jego powierzchnię, do czego okazją stała się wystawa ukraińskiego artysty Yuriya Bileya „SCHRONY, UKRYCIA, SZCZELINY – To gdzieś dalej. Nie ma obawy. A teraz bliżej, jeszcze bliżej”. Między 14 a 16 listopada trzy dawne schrony, zwykle zamknięte i nieobecne w codziennej świadomości, otworzyły się dla publiczności. Pokazywana w nich retrospektywa Bileya stała się przejmującą refleksją o bezpieczeństwie, wspólnocie i przetrwaniu. Nad wystawą pracował zespół kuratorski w składzie: Paulina Brelińska-Garsztka, Brigita Bareikytė, Ana Gabelaia oraz Linda Krumina. Zainteresowanie tematem było oszałamiające – w trzy dni ekspozycję zobaczyło ponad 1300 osób!

Połączenia międzymiastowe

Na przestrzeni lat AIR Wro nawiązało wiele, dziś już często długoletnich, przyjaźni – jedną z nich jest bez wątpienia licząca dekadę współpraca Wrocławia i Drezna zapewniająca wymianę rezydencyjną dla osób praktykujących grafikę warsztatową. W 2025 roku odbyły się dwa takie wyjazdy. W kwietniu gościliśmy we Wrocławiu Lisę Marię Baier, artystkę wizualną pracującą w oparciu o praktyki partycypacyjne. Swoje kompozycje realizowała w przestrzeniach Pracowni Galerii Miejskiej przy podwórku Ruska 46 oraz w Katedrze Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta, tworząc druki inspirowane dolnośląską historią polskich i niemieckich uchodźców z lat 30. i 40. XX wieku. Pobyt zwieńczyła wystawa rezydentki „Wspólne wspomnienia”, pokazana w Recepcji na przełomie kwietnia i maja. W ramach rewizyty w październiku wrocławska artystka i graficzka Aleksandra Czudżak odbyła czterotygodniową rezydencję w drezdeńskiej pracowni Grafikwerkstatt, gdzie miała okazję zgłębić tradycyjne techniki druku warsztatowego.

Nowością w naszym programie rezydencyjnym był projekt „BIG CITY LIFE”, który stworzyliśmy dzięki współpracy z zaprzyjaźnionym słowackim programem K.A.I.R. Košice. Na przełomie maja i czerwca na dwumiesięczny pobyt artystyczny przyjechały do Wrocławia Zuzana Kutašová i Tereza Sejková, które od 2019 roku współtworzą BRUT.TO – platformę łączącą osoby z niepełnosprawnościami z profesjonalnymi grafikami. Słowackie artystki poprowadziły cykl warsztatów z grafiki projektowej dla społeczności Galerii ArtBrut oraz Pracowni Galerii Miejskiej, których efekty zaprezentowano na dwóch wystawach w ramach tegorocznego Święta Podwórka (więcej o tym przedsięwzięciu przeczytacie w podsumowaniu obszaru „Wydarzenia”). Także i na linii Wrocław-Koszyce wymiana artystyczna była obustronna: we wrześniu na dwumiesięczną rezydencję w Słowacji wyjechała Weronika Trojańska, interdyscyplinarna artystka badająca psychoakustykę ludzkiego ciała. Na miejscu rozwijała partycypacyjną praktykę, która przekształca doświadczenie oczekiwania w przestrzeń troski, uważnej obecności i politycznego sprzeciwu.

Jeśli chodzi o statystyki pokonanych kilometrów w ciągu 2025 roku, to rekordzistką z pewnością jest Kultura Mobilna, mechanizm wspierania Waszych artystycznych podróży, który w ruch wprawiliśmy w tym roku już po raz dziewiąty. W otwartym naborze pomysłów na twórcze wizyty w innych miastach zgłoszono aż 37 wniosków, z których wybrano siedem propozycji. Dzięki temu Kamila Mróz wyjechała do USA, gdzie w Salem Community College uczestniczyła w Międzynarodowej Konferencji Flameworkingu, prezentując autorską technikę kształtowania szkła ogniem, a następnie odbyła wizytę studyjną w Corning Museum of Glass. Z kolei Marta Sieczkowska pojechała do Madrytu na targi Libros Mutantes, by nawiązać współpracę z hiszpańskimi wydawcami, artystami i projektantami. W Szwecji spotkać można było Natalię Drozd, która w Göteborgu zaprezentowała premierowo spektakl „Superstar”, oraz Martę Falkowską – uczestniczkę Międzynarodowego Festiwalu Komiksu w Sztokholmie, analizującą procesy organizacyjne pod kątem Wrocławskiego Festiwalu Komiksów Niezależnych.

Spora grupa lokalnych osób twórczych reprezentowała nas w Niemczech: Wrocławska Orkiestra Improwizowana w piętnastoosobowym składzie wzięła udział w sympozjum Ebbies Haus am Berg w Colditz, prowadząc warsztaty i koncerty z lokalnymi muzykami, natomiast Aleksandra Wałaszek realizowała rezydencję studyjną w berlińskim Institut für Alles Mögliche, badając pojęcia Wschodu i Zachodu poprzez architekturę, historię i granice Europy. Ostatnią z artystek-podróżniczek była Małgorzata Maternik, która obrała kurs na Portugalię, by wziąć udział w 17. Międzynarodowym Biennale Sztuki Ceramicznej w Aveiro oraz odbyć rezydencję w Cerdeira. Uwaga, uwaga! Kolejny nabór do Kultury Mobilnej rusza już w 2 lutego 2026 roku!

Tysiące stron Wrocławia i Dolnego Śląska

Mikrogranty są propozycją dla początkujących animatorów i animatorek, a AIR Wro pozwala nam wspierać rozwój indywidualnych artystek i artystów, twórców i twórczyń – mamy jednak w obszarze wsparciowym także ofertę dla organizacji, również tych doświadczonych i dobrze osadzonych w swojej działalności. Wrocławski Program Wydawniczy koncentruje się na wspieraniu wydawnictw i organizacji pozarządowych funkcjonujących poza głównym nurtem rynku komercyjnego, a jednocześnie powiązanych z Dolnym Śląskiem poprzez autorów, autorki lub podejmowaną tematykę. W 2025 roku dofinansowano i wydano czternaście tytułów, m.in. „Naturę dziury” Marcina Czuba, „Książkę” Rafała Różewicza, „Magazyn Materiałów Literackich Cegła” wydawany przez Fundację na rzecz Kultury i Edukacji im. Tymoteusza Karpowicza oraz „SUDETY. Przyroda, Kultura, Historia” wrocławskiej Oficyny Wydawniczej ATUT. Łączna kwota dofinansowań wyniosła aż 286 950 złotych!

Przez cały październik trwał nabór do kolejnej edycji programu – jego rozstrzygnięcie poznamy w pierwszych dniach 2026 roku.