Podsumowanie roku 2025: WYDARZENIA

W 2025 roku kalendarze trzech siedzib Wrocławskiego Instytutu Kultury – Barbary, Klubu pod Kolumnami i Recepcji – pękały w szwach od wydarzeń. Każde z tych miejsc ma własny charakter, lecz wszystkie łączy wspólny cel: razem z Wami przyglądamy się Wrocławiowi, sprawdzamy, jak zmienia się jego kulturalny krajobraz – od przeszłości po to, co dopiero się wyłania. Nie ograniczamy się jednak do tych trzech adresów. Interesuje nas miasto – a skoro tak, to jak moglibyśmy usiedzieć w czterech ścianach?

Żwawa sześć/dziesięciolatka

Rok w Barbarze upłynął pod znakiem podwójnej urodzinowej fety: sześćdziesięciu lat od powstania kultowego baru przy Świdnickiej 8B oraz dekady od jego ponownego otwarcia jako wizytówki Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. Z okazji sześć/dziesiątych urodzin Barbary – klubokawiarni, która dziś stanowi główną siedzibę Wrocławskiego Instytutu Kultury – zaprosiliśmy mieszkanki i mieszkańców Wrocławia na cały miesiąc świętowania. Kulminacja przypadła na 24 maja: otworzyliśmy wystawę dokumentującą bogatą historię Barbary (między kremem sułtańskim, Pomarańczową Alternatywą a ESK każdy znajdzie tu coś dla siebie), odbyła się rozmowa o Barbarze i podobnych jej tzw. trzecich miejscach, a na finał wpadliśmy w taneczny wir wspomnień podczas urodzinowego silent disco prowadzonego przez Agnieszkę Szydłowską, Michała Nogasia i Agnieszkę Obszańską – to samo trio, które dziesięć lat temu uświetniło reotwarcie odnowionej Barbary.

Urodzinowy harmonogram wypełnił także inne majowe dni i wieczory. Wspólnie z Zuzą Tokarską i Kasią Iwanio-Kozak szyliśmy poduszki z charakterystycznymi symbolami Barbary, a związana z tym miejscem od wielu lat Kasia Bury przygotowała warsztaty w duchu sentymentalnego „the best of” swoich tekturowych zajęć dla dzieci. Wiele punktów programu nawiązywało do popularnego cyklu „Znikające miasto”: wysłuchaliśmy opowieści o znikającym barze Barbara (Iwona Kałuża) i o Placu Młodzieżowym tuż za jej progiem (Adam Pacholak), ruszyliśmy także w grupowy jogging z Anką Bieliz i wspólny przejazd rowerowy z Maćkiem Kielarem – śladami Wrocławia, który powoli odchodzi w przeszłość. Finałem rocznicowego roku było odsłonięcie wielkoformatowej tkaniny inspirowanej historią Barbary, która była wynikiem rezydencji Olgi Budzan (o tym, jak powstawała, dowiecie się z podsumowania obszaru „Wsparcie”). Co to były za urodziny!

Setki godzin rozmów o mieście

Jeśli mowa o cyklu „Znikające miasto”, to – podobnie jak w poprzednich latach – wydobywał on z pamięci budynki, ulice, place, a także miejsca i zjawiska, które znikają z naszego otoczenia. Seria spotkań z ekspertkami i ekspertami ożywiła historie Alei Hallera, Placu Hirszfelda czy Placu Bema, ale też wrocławskich centrów handlowych, aptek i kiosków. To był również rok, w którym zaprosiliśmy Was na scenę Barbary, ogłaszając pierwszy otwarty nabór do „Znikającego miasta” i pytając, o czym to Wy chcecie opowiedzieć. Rezultat? Tematy tak dobre, że już dziś czekamy na kolejne. W nowy rok wchodzimy z następnym naborem – tym razem pod hasłem „Urban legend”. Do 11 stycznia 2026 roku zapraszamy do zgłaszania własnych interpretacji miejskich mitów, miejsc i zjawisk.

Open call nie był jedyną nowością, która zagościła w tym roku na scenie Barbary. Jeśli chodzi o przyglądanie się miastu, to nie tylko wspominaliśmy jego przeszłość, ale próbowaliśmy je też poczuć „tu i teraz”, na co sposobem była nowa seria wykładowo-dyskusyjna „Czuję miasto”. Dwa kolejne formaty powstały dzięki współpracy. Pierwsza – wewnętrzna – połączyła zespół Barbary z redakcją „Wrocławskiego Niezbędnika Kulturalnego”. W wydawanym przez nas czasopiśmie przez cały rok publikowaliśmy cykl „Wrocław Milenium”, cofając się do roku 2000 i przyglądając temu, jak wyglądała wówczas kultura w mieście. Wątki z pierwszej tak szeroko zakrojonej serii „Niezbędnika” rozwijaliśmy później podczas spotkań w Barbarze – z autorkami, autorami i zaproszonymi gośćmi rozmawialiśmy o muzyce, literaturze, teatrze, kinie, sztukach wizualnych i kulturze klubowej przełomu wieków. Drugim cyklem tematycznych dyskusji były spotkania odbywając się pod hasłem: „Co muzea uczelniane mają wspólnego z…”, realizowane wspólnie ze Stowarzyszeniem Muzeów Uczelnianych przy udziale Akademickiego Radia LUZ.

Choć trudno to w zupełności uznać za tegoroczną nowość, warto wspomnieć tutaj i o obecności naszego programu w internecie. Spotkania transmitowaliśmy już wcześniej, jednak w 2025 roku ich pełne archiwum trafiło na kanał Wrocławskiego Instytutu Kultury w serwisie YouTube. Dzięki temu dotarliśmy do nowej publiczności, a rejestracje wydarzeń spotkały się z jej dużym entuzjazmem: w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy nasze filmy odtworzono na YouTubie blisko 26 000 razy!

Jeśli jednak ktoś ponad uczestnictwo cyfrowe przedkłada cyfrowy detoks, to Barbara (mamy nadzieję) odpowiadała w tym roku i na tego typu preferencje. Latem zorganizowaliśmy nie tylko w pełni offlinowe przyrodnicze wycieczki w nieznane z naszym przewodnikiem po faunie i florze Łukaszem Iwaniukiem, ale też trzy zupełnie odłączone od sieci letnie szkoły: sitodruku z Zuzą Tokarską, tkactwa z Moniką Splotką i scrapbookingową z Beatą Filipowicz. To za mało? Jeśli tak, to zapraszamy do Klubu pod Kolumnami.

Kulturalnie wśród kamienic

Nasza druga pinezka na mapie kultury wbita jest głęboko w Nadodrze – osiedle o rzemieślniczej tożsamości, na którym mozaika tradycyjnych zakładów usługowych dziś uzupełniana jest przez pracownie młodych dizajnerów. Ten lokalny duch zainspirował Klub Rzeczy, cykl spotkań, podczas których lokalni projektanci i rękodzielnicy odsłaniali tajniki swojego warsztatu, od pierwszych szkiców po gotowe obiekty. Gościliśmy m.in. Szymona Hanczara, który mierzył się z projektowaniem form w epoce nadmiaru oraz Dominikę Khavro, która zgłębiła pod Kolumnami ideę cyrkularności – od koła garncarskiego po zamknięty obieg materiałów. Rękodziełem w praktyce zajął się Klub Przeszycia, w którym ulubione ubrania, przy wspólnym roboczym stole i pod okiem Kasi Iwanio-Kozak, dostawały drugą szansę.

Klub pod Kolumnami leży wśród rzędów zabytkowych kamienic, których szeptane zza fasad historie ożywialiśmy rozmowami i spacerami. Cykl Klub Kamienicy ewoluował jak żywy organizm. Zaczęliśmy od klasycznych wykładów: przyglądaliśmy się kamienicznym detalom i dekoracjom (Łukasz Krzywka, Natalia Bobryk-Mauer), odkrywaliśmy zaskakujące i utracone budynki z sąsiedztwa oraz ich dawnych mieszkańców (Kasia Kwiecień, Aleksandra Podlejska), wreszcie prowokowaliśmy pytaniem: „Dlaczego wciąż rozmawiamy o kamienicach?” (Piotr Kmiecik). Z czasem wyszliśmy w miasto – Spacerowy Klub Kamienicy prowadził nas śladami polichromii wrocławskich sieni (Filip Heliasz) i pokazywał sąsiedzkie ikony (Aleksandra Podlejska). Jesienią natomiast zapukaliśmy do drzwi sąsiadów: pod hasłem „Klub Kamienicy: W gościach” zajrzeliśmy do prywatnych mieszkań w okolicznych kamienicach.

Tegoroczne poranki wciąż należały do najmłodszych, którzy rozbudzali zmysły na Figlach-miglach, a podczas organizowanych wspólnie z wrocławską Akademią Muzyczną Dźwięków, brzdęków i piosenek odkrywali brzmienia i ruch. Ten drugi muzyczny wątek został w tym roku rozbudowany o propozycję dla odbiorców i odbiorczyń nieco bardziej dojrzałych.

Jesienią na naszej scenie zagościły koncerty pod Kolumnami, czyli występy młodych wrocławskich muzyków: Mikiego, Mahjong, SHRONu, Konsolety i Wrocławskiej Orkiestry Improwizowanej. Ten ostatni skład jeszcze latem zaprosił klubową publiczność do aktywnej współpracy – Orkiestra poprowadziła dwie sesje warsztatów improwizacji, których finałem były wyjątkowe, żywiołowe koncerty-performansy. Tę praktyczną część uzupełniał również zestaw spotkań teoretycznych: opowieść o tym, jak przez lata rozwijały się różne muzyczne gatunki, przedstawił nam Marcin Szuster znany z internetowego cyklu Historia Muzyki.

Rok 2025 przyniósł także pięć artystycznych wystaw w salonie wystawowym Klubu pod Kolumnami. Zaczęliśmy od szkicowników Pawła Szlotawy, celebrowaliśmy prace uczestniczek Klubu Kolażu, a na zakończenie roku wystawą Gosi Kulik wskoczyliśmy do basenu przy Teatralnej.

W świetle neonów

Wystawy wyznaczały rytm roku także trzeciej siedzibie WIK, Recepcji położonej przy neonowym podwórku Ruska 46. Na naszej ekspozycyjnej ścianie prezentowaliśmy prace Joanny Zagner-Kołat, Magdaleny Kościańskiej, Magdaleny Gołdy i Alison Czapigo, Pawła Ponichtery, Katarzyny Gierkowskiej oraz rezydentek programu AIR Wro: Lisy Marii Baier, Zuzany Kutašovej i Teresy Sejkovej (o nich przeczytacie więcej w podsumowaniu obszaru „Wsparcie”).

Artystyczny duch przenikał program Recepcji przez cały rok, a okazji do rysunkowego „wyżycia się” nie brakowało. Nowy cykl Wrocławskiego Instytutu Kultury – Harce na kartce – pilotował artysta Paweł Szlotawa, który zapraszał do eksperymentów z kolażem, teksturami, tkaninami i farbami. Na tym jednak nie koniec. Okazją do porozciągania i wzmocnienia ilustracyjnych mięśni była też Gimnastyka rysunkowa. W rolę artystycznych wuefistów wcielili się w 2025 roku m.in. Szymon Pikusa, Wera Kobylińska, Marta Falkowska (w ramach współpracy z Festiwalem Feminatywa) czy Robert Romanowicz.

Gdy szkolny dzwonek obwieszał koniec długiej przerwy, przychodził czas na Klasówki z Twoją Starą – quizy popkulturowe napędzane memami, ploteczkami, kinem klasy B i queerowyni ikonami, w których w rolę egzaminatorki wcielała się tytułowa drag queen, performerka związana z Kulturą Równości. Popkulturę zamienialiśmy na kulturę alternatywną podczas cyklu Produkt niszowy, który przyciągał łowców unikatowego rzemiosła i nietypowych zajawek. Razem Krzyśkiem Orłowskim z Zinteki, Dominiką Drop z Feminigi, fotografką Jagodą Lewicką, muzykiem Kubą Sucharem oraz Krzyśkiem Orłowskim z Zinteki zaglądaliśmy w zakamarki wrocławskiej sceny poza mainstreamem. W drugiej połowie roku nadstawialiśmy też ucha na undergroundową scenę muzyczną – dzięki współpracy Wrocławskiego Instytutu Kultury z Klubem Szalonych Recepcja gościła dwie sesje jazz jam session oraz trzy koncerty artystów, których muzykę trudno zaszufladkować.

Dodajmy, że Klub Szalonych to sąsiedzi Recepcji z podwórka Ruska 46. Społeczność tego artystycznego dziedzińca od kilku lat intensywnie się integruje, czego wynikiem są tworzone wspólnie wydarzenia. 16 maja podwórkowe organizacje związane z szeroko rozumiany sztukami wizualnymi dołączyły wspólnie do Nocy Muzeów, zapraszając tysiące jej bywalców i bywalczyń nie tylko na wystawy, ale i za kulisy pracy podwórkowych artystów i artystek. Kulminacją roku było (jak zwykle) Święto Podwórka, tym razem organizowane pod hasłem „Podążaj za zmysłami” i mające rekordowy charakter. Tegoroczne Święto rozgrzało neony na cały tydzień, od 23 do 29 czerwca. Podwórkowa społeczność zaprezentowała się z jak najlepszej strony: publiczność mogła wziąć udział w wystawach, odwiedzić pracownie artystyczne, posłuchać koncertów czy uczestniczyć w warsztatach. Ukoronowaniem programu były (tradycyjnie już) drag show, pokaz mappingu na neonowych ścianach, vintage market i wielokulturowe śniadanie. Więcej o Ruskiej 46 dowiecie się z podsumowania obszaru „Sieciowanie”.

Notatki z Ołbina

Sieciowanie podwórka Ruska 46 to tylko jeden z przykładów na to, że nie zamykamy się w murach naszych lokalizacji i szukamy okazji, by działać w terenie. Najlepszym tego przykładem jest Europejska Noc Literatury, która odwiedziła już 11 osiedli, a w tym roku zawitała na Ołbin, gdzie w 10 lokalizacjach publiczność wysłuchała 10 książek w interpretacji 10 wybitnych głosów. Tegoroczna Noc Literatury upłynęła pod znakiem sztuki odręcznego notowania, zapisywania, kreślenia – tak najkrócej można opisać 14. edycję święta czytelnictwa i europejskiej prozy, które gości we Wrocławiu od 2013 roku.

Pod hasłem „Impuls notowania” (zaproponowanym przez kuratorkę Karolinę Sulej) cenione aktorki i aktorzy ożywili fragmenty dzienników, listów i wspomnień. Czytali: Katarzyna Figura, Renata Dancewicz, Dorota Segda, Jowita Budnik, Jarosław Boberek, Tomasz Schimscheiner, Emose Uhunmwangho, Adam Cywka, Andrzej Gałła oraz Marcel Sabat. Program uzupełniły warsztaty journalingowe prowadzone przez Lindę Parys w Concordia Design oraz kolażu z Małgorzatą Grączewską w Dolnośląskiej Bibliotece Publicznej. Ołbin, scenę ENL, odkrywaliśmy podczas spacerów z Krzysztofem Zientalem, Grażyną Wilk i Szymonem Maraszewskim, a także za pomocą miejskiej gry „Impuls do gry” we Wrocławskich Księgarniach Kameralnych. Książki z programu – dzięki współpracy z Miejską Biblioteką Publiczną i Dolnośląską Biblioteką Publiczną – można było z wyprzedzeniem odnaleźć w bibliotekach całego miasta.

Liczby mówią same za siebie: prawie 12 500 uczestników i uczestniczek wzięło udział w tym wielkim święcie literatury!

Ołbin nie był jednak jedynym miejscem, które wzięliśmy pod lupę. W listopadzie weszliśmy też głęboko w osiedle Plac Grunwaldzki, a bardziej precyzyjnie – zeszliśmy pod jego powierzchnię. Jesienią zorganizowaliśmy na jego terenie wystawę Yuriya Bileya „SCHRONY, UKRYCIA, SZCZELINY – To gdzieś dalej. Nie ma obawy. A teraz bliżej, jeszcze bliżej”, która na trzy dni (14–16 listopada) otworzyła schrony pod „Grunwaldem” i przyciągnęła ponad 1300 osób. Była ona związana z finałowym spotkaniem międzynarodowej platformy rezydencyjnej Magic Carpets – o wystawie i o międzynarodowej sieci, która ją zainicjowała, przeczytacie więcej w podsumowaniach obszarów „Wsparcie” i „Sieciowanie”.

Projekt „Muzyczny Klub pod Kolumnami” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego, w ramach programu „Muzyka”, realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca

Europejską Noc Literatury dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach realizacji Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021–2025.