Źródła, przestrzenie, rezyliencja. Wrocław na 6. Kulturforum w Berlinie
Data publikacji:
Od 3 do 5 lipca przedstawiciele i przedstawicielki środowisk kulturalnych Berlina, Wrocławia i Poznania spotkali się w Europäische Akademie Berlin podczas szóstej edycji Kulturforum. Trzy dni wizyt studyjnych, dyskusji i prezentacji upłynęły pod hasłem „Ressourcen – Räume – Resilienz”, czyli „Źródła – Przestrzenie – Rezyliencja”.
Kulturforum jest platformą wymiany doświadczeń między osobami działającymi w obszarze sztuki, kultury, edukacji i mediów w partnerskich miastach. Projekt wyrósł z sieci kontaktów zbudowanej wokół Kulturzug – Pociągu do Kultury, uruchomionego w 2016 roku w związku z wrocławskimi obchodami Europejskiej Stolicy Kultury. Przez dziesięć lat połączenie między Berlinem a Wrocławiem było nie tylko środkiem transportu, ale też mobilną przestrzenią koncertów, rozmów, warsztatów i polsko-niemieckiej wymiany. Pięć wcześniejszych edycji Kulturforum rozwijało tę współpracę, umożliwiając osobom związanym z kulturą prezentowanie projektów, wymianę doświadczeń i nawiązywanie kontaktów ponad granicami.
Szósta odsłona koncentrowała się na pytaniu o to, jak kultura może wzmacniać społeczną odporność w czasach zmian, odpowiadać na potrzeby mieszkańców oraz wspierać otwarte i partycypacyjne kształtowanie przestrzeni miejskiej. Wrocław podczas berlińskiego spotkania reprezentowali Aleksandra Pierścińska-Lichwa, Zastępczyni Dyrektora Biura Współpracy z Zagranicą UM Wrocławia, Jutrzenka Duchowska i Kuba Żary z Wrocławskiego Instytutu Kultury oraz osoby wyłonione w otwartym naborze: Igor Patryas (Krupa Art Foundation), Kalina Radomska (kolektyw Brednie), Kamil Kawalec (magazyn „Zakład”), Klaudia Juzyszyn (Muzeum Współczesne Wrocław) i Przemysław Furdak (Teatru Układ Formalny). Tak różnorodny skład delegacji pozwolił zaprezentować perspektywę zarówno instytucji, jak i niezależnych organizacji oraz kolektywów artystycznych.
Kultura z różnych perspektyw
Program Kulturforum łączył poznawanie berlińskich praktyk kulturalnych z prezentacją doświadczeń trzech miast i rozmową o możliwych obszarach współpracy. Już pierwszego wieczoru uczestnicy i uczestniczki mogli przyjrzeć się sztuce funkcjonującej poza murami instytucji, odwiedzając wybrane wydarzenia festiwalu 48 Stunden Neukölln – jednego z największych berlińskich przeglądów realizowanych niezależnie w przestrzeni tytułowej dzielnicy.
Ważną częścią spotkania były sobotnie wizyty studyjne, podczas których Berlin stał się punktem wyjścia do rozmów o przekształcaniu instytucji, pamięci miasta, sztuce publicznej oraz lokalnych przestrzeniach dialogu. Jedna z grup odwiedziła Fotografiska, działającą w budynku dawnego centrum sztuki Tacheles, oraz projekt Flussbad Berlin, związany z ideą ponownego otwarcia rzeki na potrzeby mieszkańców. Kolejna uczestniczyła w oprowadzaniach po jubileuszowej wystawie w Muzeum Żydowskim i Urban Nation Museum, analizując relacje między architekturą, historią i sztuką miejską. Trzecia trasa miała formę spaceru i rozmów w księgarni Zur schwankenden Weltkugel oraz kompleksie Kulturbrauerei. Jej tematem były miejsca literatury i kultury sąsiedzkiej jako przestrzenie debaty, reagujące na przemiany społeczne i polityczne. Wszystkie grupy spotkały się następnie w Instytucie Pileckiego na rozmowie poświęconej sposobom łączenia historii z namysłem nad teraźniejszością i przyszłością.
Doświadczenia wyniesione z miasta zostały skonfrontowane z szerszą refleksją o roli kultury w rozwoju współczesnych metropolii podczas otwartego spotkania w przestrzeni Europäische Akademie Berlin. Wykład wprowadzający wygłosił Bernd M. Scherer, filozof i wieloletni dyrektor Haus der Kulturen der Welt – poświęcony był on współpracy międzynarodowej jako zasobie miast, narzędziu nie tylko wymiany wiedzy, ale również wypracowywania nowych sposobów reagowania na kryzysy i zmiany społeczne. O przemianach Berlina i możliwych odpowiedziach współczesnego teatru rozmawiał z uczestnikami Matthias Lilienthal – dramaturg i twórca teatralny, który w 2026 roku objął kierownictwo Berliner Volksbühne. Kolejny impuls, poświęcony funkcjonowaniu sztuki poza światem mediów i cyfrowych reprezentacji, przedstawił politolog i filozof Bartosz Hordecki z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Artystycznym dopełnieniem programu były spotkanie autorskie z niemiecko-polską pisarką Dorotą Danielewicz oraz koncert mieszkającej w Berlinie palestyńskiej wokalistki Rashy Nahas.
Wymiana doświadczeń, nawiązywanie połączeń
Istotnym elementem forum były także prezentacje projektów z Wrocławia, Berlina i Poznania. Reprezentanci i reprezentantki trzech miast przedstawiali prowadzone przez siebie działania, stosowane metody pracy oraz wyzwania charakterystyczne dla lokalnych scen kulturalnych. Ta pitchingowa formuła pozwoliła nie tylko poznać konkretne projekty, lecz także szybko zmapować wspólne tematy i potencjalne pola współpracy. Finałem berlińskiego spotkania była niedzielna dyskusja, podczas której uczestnicy i uczestniczki zebrali najważniejsze obserwacje z wizyt, wykładów i prezentacji. Sesja ta miała też bardzo konkretny i praktyczny wymiar: służyła wymianie pomysłów, poszukiwaniu partnerów oraz wstępnemu planowaniu wspólnych działań między organizacjami i osobami z Berlina, Wrocławia i Poznania.
Berlińskie spotkanie było otwarciem procesu wymiany – jego kontynuacja planowana jest również we Wrocławiu i Poznaniu. Kulturforum pozostaje dzięki temu nie tylko miejscem prezentacji gotowych projektów, lecz przede wszystkim przestrzenią budowania relacji, z których mogą wyrastać kolejne wspólne działania.
Gospodarzem spotkania była Europäische Akademie Berlin, a poznańskim współorganizatorem Jeżyckie Centrum Kultury. Za współorganizację po stronie wrocławskiej odpowiadały Urząd Miejski Wrocławia i Wrocławski Instytut Kultury. Projekt został zrealizowany przy wsparciu Kancelarii Senatu Berlina.
